Duitsland heeft meer dan € 500 miljard geïnvesteerd in zijn energietransitie, maar de resultaten zijn verontrustend. De industriële productie is ingestort, elektriciteitskosten blijven hoog, en de emissies verplaatsen zich naar Azië – een ontwikkeling die het Wall Street Journal destijds omschreef als “het domste energiebeleid ter wereld”.
De Kosten van de Energiewende
Tussen de lancering van de Energiewende en 2025 heeft Duitsland naar schatting € 520 miljard besteed aan de elektriciteitssector alleen. Het grootste deel van deze kosten – € 408 miljard – werd veroorzaakt door de hernieuwbare energietoeslag ( EEG-Umlage ) die consumenten betaalden via hogere elektriciteitsprijzen om investeringen in hernieuwbare energie te subsidiëren. De uitbreiding van het elektriciteitsnet kostte daarnaast € 55,3 miljard.
Deze investeringen hebben geleid tot elektriciteitsprijzen die tot de hoogste van Europa behoren. Hoewel energie-intensieve industrieën grotendeels werden vrijgesteld van de hernieuwbare energietoeslag – wat € 5 miljard per jaar kostte – moesten kleinere bedrijven en huishoudens deze kosten wel dragen. Voor kleinere industriële gebruikers stegen de elektriciteitsprijzen tussen 2008 en 2014 met ongeveer 12 procent.
Dalende Productie en Afhankelijkheid van Fossiele Brandstoffen
In 2025 produceerden hernieuwbare energiebronnen het kleinste aandeel elektriciteit in meer dan tien jaar. De schone energieproductie bedroeg in de eerste vier maanden slechts 80 terawattuur (TWh), een daling van 16 procent ten opzichte van 2024 en het laagste niveau sinds 2015. Windenergie generatie daalde met 31 procent, wat slechts 39 TWh opleverde – het laagste cijfer voor die periode sinds 2017, ondanks een toename van ongeveer 30 procent in windcapaciteit.
Om dit tekort te compenseren, verhoogden Duitse energiebedrijven de fossiele brandstofproductie met 10 procent, waardoor het aandeel fossiele brandstoffen in de energiemix het hoogste niveau sinds 2018 bereikte. Kolencentrales werden de belangrijkste bron van elektriciteit met 40 TWh, een stijging van 16 procent en het hoogste niveau sinds 2023. De CO₂-uitstoot van kolen steeg dienovereenkomstig van 36 miljoen ton naar 42 miljoen ton.
Instorting van de Industriële Productie
De industriële productie in Duitsland bleef in 2025 dalen, vooral in exportgerichte sectoren zoals chemie en machinebouw. Geopolitieke en handelspolitieke conflicten, de appreciatie van de euro en mondiale overcapaciteit dempten de vraag op exportmarkten. Binnenlandse factoren, waaronder hoge energiekosten door afhankelijkheid van fossiele energie-import en tekorten in digitalisering en infrastructuur, verzwakten de concurrentiekracht verder.
De investeringen daalden met 0,9 procent, wat zowel het economisch herstel als de verschuiving naar klimaatneutrale productie belemmerde. Een ongunstige verhouding tussen elektriciteits- en gasprijzen, onzekerheid over netaansluitingen en het CO₂-prijspad vertraagden de elektrificatie.
Emissies Verplaatsen Zich Naar Azië
Terwijl Duitsland zijn eigen productie afbouwt, worden goederen steeds vaker in Azië geproduceerd met hogere uitstoot – een fenomeen bekend als “carbon leakage” of emissie-outsourcing. Onderzoek toont aan dat bedrijven hun emissies naar buitenlandse leveranciers verplaatsen in plaats van te investeren in emissiereductie. Deze strategie wordt versterkt wanneer bedrijven actief zijn in zeer vervuilende industrieën en leveranciers zich bevinden in landen met lossere milieuregels.
De Duitse Bundesbank concludeerde in 2024 dat Europees klimaatbeleid tot dan toe nog niet had geleid tot wijdverspreide verplaatsing van energie-intensieve productie naar het buitenland. Echter, de bank waarschuwde dat verplaatsing van productielocaties en emissies in de toekomst niet kan worden uitgesloten, vooral als CO₂-prijzen in Europa structureel hoger blijven dan in de rest van de wereld. Dit zou ertoe leiden dat Duitse bedrijven meer emissie-intensieve tussenproducten importeren in plaats van deze zelf te produceren.
Het Oordeel van het Wall Street Journal
In januari 2019 publiceerde het Wall Street Journal een vernietigend redactioneel commentaar waarin het Duitse energiebeleid werd omschreven als “het domste energiebeleid ter wereld”. Het artikel stelde dat Duitsland na het verspillen van “ontelbare miljarden euro’s aan hernieuwbare energie” en het opleggen van “de hoogste energieprijzen van Europa aan huishoudens en bedrijven”, nu de enige betrouwbare energiebron – kolenenergie – beloofde af te bouwen.
Het WSJ waarschuwde ook voor de gevaarlijke energieafhankelijkheid van buitenlandse landen, met name Rusland via de Nord Stream 2-pijplijn. De compensatie die alleen al aan kolencentrales moest worden betaald voor de vervroegde sluiting zou naar verwachting € 40 miljard kosten.
De Uitdaging Voor 2026
Om het klimaatdoel voor 2030 te halen, zou Duitsland vanaf 2026 gemiddeld ongeveer 36 miljoen ton CO₂ per jaar moeten besparen – ongeveer vier keer zoveel als in 2025. In 2025 daalden de broeikasgasemissies met slechts 1,5 procent tot 640 miljoen ton CO₂-equivalent, voornamelijk door de productiedaling en niet door vooruitgang in hernieuwbare energie. De reductie sinds 1990 bleef steken op 49 procent, ver van het streefcijfer van 65 procent in 2030.
De Duitse energietransitie illustreert de complexiteit en de potentiële valkuilen van ambitieus klimaatbeleid: hoge kosten, betrouwbaarheidsproblemen, industriële achteruitgang en het risico van emissie-verplaatsing naar landen met minder strenge regelgeving.